نظریه مشورتی شماره 7/99/1491

نظریه مشورتی شماره 7/99/1491

مجموعه کامل نظریات مشورتی

نظریه مشورتی شماره 7/99/1491


شماره نظریه:
7/99/1491

شماره پرونده:
99-168-1491 ک

تاریخ نظریه:
1399/11/07

استعلام
1- آیا با تصویب قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و ماده 520 قانون مزبور آیین نامه سازمان زندان ها در خصوص نحوه اعطای مرخصی به محکومان و ایضا جرائم استثنا از شمول مرخصی مندرج در آیین نامه مزبور از مواد 213 به بعد آیین نامه به طور کلی نسخ شده است یا این که هر دو در خصوص اعطای مرخصی قابل جمع و معتبر می باشد؟ در صورت نسخ نحوه احراز موارد مندرج در صدر ماده 520 قانون آیین دادرسی کیفری موضوع امتیازات لازم برای مرخصی به چه نحو است؟ در همین خصوص آیا ماده 17 دستورالعمل ساماندهی زندانیان و کاهش جمعیت کیفری زندانیان مغایرتی با روح قوانین کیفری در خصوص فلسفه حبس دارد؛ بدین معنی که قاضی اجرای احکام کیفری مکلف شده است به محکومان کمتر از شش ماه حبس و درجه هفت و هشت حبس مرخصی اعطا کند؟ آیا مقرره فوق با فلسفه حبس پیش بینی شده در قوانین کیفری تعارضی ندارد؟ توضیح این کهدر دستورالعمل فوق برای قضات محکومیت انتظامی هم پیش بینی شده است. 2-آیا اعطای رای باز به زندانیان که در آیین نامه سازمان زندان ها مصوب 1384 و همچنین قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 هم پیش بینی نشده است جنبه قانونی دارد؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه
1- اولا اساسا آیین نامه همتراز با قانون نیست تا بی اعتباری آن مستلزم نسخ آن به طور صریح یا ضمنی از سوی مقنن باشد؛ بلکه قضات در صورتی که آیین نامه را مغایر با قانون تشخیص دهند برابر اصل یکصد و هفتادم قانون اساسی نمی توانند آن را اجرا کنند و مرجع تصویب کننده نیز می تواند با لحاظ تغییر قوانین نسبت به اصلاح آیین نامه اقدام کند. ضمنا در صورت تصویب و لازم الاجرا شدن آیین نامه های اجرایی مربوط به امور زندانیان نظیر آیین نامه پیش بینی شده در ماده 520 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 آیین نامه های پیشین در موارد یادشده ملغی الاثر خواهد بود. بنابراین در فرض سوال در خصوص اعطای مرخصی و شرایط و مدت آن قاضی اجرای احکام باید مطابق ضوابط مربوط نظیر آنچه در قانون آیین دادرسی کیفری و از جمله ماده 520 این قانون و نیز آیین نامه مذکور در استعلام در مواردی که مغایر قانون نباشد رفتار کند. ثانیا بخشنامه و دستورالعمل در صورتی از سوی مقامات قضایی قابلیت ترتیب اثر دارد که مغایر با قانون نباشد و تشخیص مصداق به عهده مقام مربوط است. ثالثا شرایط و ضوابط اعطای مرخصی به متهمان و محکومان در قانون آیین دادرسی کیفری و از جمله در ماده 520 این قانون و همچنین در «آیین نامه سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی» پیش بینی شده است؛ و ماده 14 «دستورالعمل ساماندهی زندانیان و کاهش جمعیت کیفری زندان ها» مصوب 1398 رییس محترم قوه قضاییه نیز با قید عبارت «در چارچوب قوانین و مقررات به مرخصی اعزام می شوند» بر این امر صحه گذاشته است؛ لذا اعطای مرخصی موضوع ماده 14 دستورالعمل مورد اشاره در چارچوب مقررات قانونی امکان پذیر است. 2- اولا اشتغال یا عدم اشتغال به کار محکومان زندانی در مراکز اشتغال داخل یا خارج از موسسه یا زندان موضوع ماده 13 و بند «ب» ماده 66 «آیین نامه اجرایی سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی مصوب 1384» با اصلاحات بعدی که در حدود اختیارات شورای طبقه بندی زندانیان و بر اساس مقررات ذی ربط توسط شورای مذکور و قاضی ناظر زندان (اجرای احکام کیفری) به عنوان رییس شورای طبقه بندی صورت می گیرد به مفهوم اعمال نهاد نظام نیمه آزادی موضوع مواد 56 و 57 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 که تابع احکام و شرایط خاصی است نمی باشد. ثانیا مستفاد از مواد 56 و 57 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و مواد 553 و 554 قانون آیین دادرسی کیفری 1392 این است که اعمال نهاد نظام نیمه آزادی موضوع مواد قانونی پیش گفته به عنوان «شیوه ای از اجرای حکم حبس» تابع احکام و شرایط مقرر در مواد موصوف و در صلاحیت «دادگاه صادرکننده حکم قطعی» است. لذا اعمال این نهاد به مفهوم مذکور در ماده 56 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 توسط مراجع و مقامات غیر صالح بدون رعایت درجه حبس های تعزیری مشمول نهاد مذکور (درجه پنج تا هفت) و دیگر شرایط مقرر در ماده 57 قانون پیش گفته فاقد وجاهت قانونی است و در مورد تحمل کیفر حبس در زندان نیمه باز و مراکز حرفه آموزی و اشتغال تا تصویب آیین نامه اجرایی موضوع ماده 528 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 می توان طبق «آیین نامه اجرایی سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی مصوب 1384 با اصلاحات بعدی» جز در مواردی که مغایر قوانین لازم الاجرای موخر است عمل کرد.

منبع
اداره کل حقوقی قوه قضاییه

مواد مرتبط با این نظریه مشورتی

ماده 520 ـ محکومان می توانند در صورت رعایت ضوابط و مقررات زندان و مشارکت در برنامه های اصلاحی و تربیتی و کسب امتیازات لازم پس از سپردن تامین مناسب ماهانه حداکثر سه روز از مرخصی برخوردار شوند. در موارد بیماری حاد یا فوت بستگان نسبی و سببی درجه یک از طبقه اول یا همسر و یا ازدواج فرزندان زندانی می تواند به تشخیص دادستان حداکثر تا پنج روز از مرخصی استفاده نماید. تعیین مقررات موضوع این ماده و امتیاز هر یک از برنامه های اصلاحی و تربیتی چگونگی انطباق وضعیت زندانیان با شرایط تعیین شده و نحوه اعطای مرخصی به آنان به موجب آیین نامه ای خواهد بود که ظرف سه ماه از تاریخ تصویب این قانون توسط سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور تهیه و به تصویب رئیس قوه قضاییه می رسد. تبصره 1 ـ در موارد شمول قسمت دوم این ماده در صورت عجز از فراهم نمودن تامین اعزام محکوم تحت مراقبت ماموران یک روز در ماه و به مدت ده ساعت بلامانع است. تبصره 2 ـ اعزام متهمان بازداشت شده به مرخصی تنها به مدت و به شرح مقرر در تبصره فوق و با نظر مرجع صدور قرار جایز است. تبصره 3 ـ در مواردی که زندانی دارای شاکی خصوصی است و بنا به تشخیص دادستان یا قاضی اجرای احکام اعطای مرخصی می تواند در جلب رضایت شاکی موثر باشد زندانی می تواند علاوه بر مرخصی مذکور در این ماده پس از سپردن تامین مناسب در طول مدت حبس یک نوبت دیگر و حداکثر به مدت هفت روز از مرخصی استفاده نماید. در صورتی که محکوم بتواند بخشی از خسارت شاکی را پرداخت یا رضایت او را جلب کند این مرخصی فقط برای یکبار دیگر به مدت هفت روز تمدید می شود. تبصره 4 ـ محکومانی که به موجب قانون مشمول مقررات تعلیق اجرای مجازات نمی شوند پس از تحمل یک سوم از میزان مجازات با رعایت شرایط مندرج در صدر ماده و به تشخیص دادستان می توانند در هر چهار ماه حداکثر پنج روز از مرخصی برخوردار شوند. تبصره 5 ـ رئیس قوه قضاییه می تواند به مناسبت های ملی و مذهبی علاوه بر سقف تعیین شده در این قانون حداکثر دو بار در سال به زندانیان واجد شرایط مرخصی اعطاء کند. تبصره 6 ـ مواردی که شخص باید به موجب مقررات شرعی به طور دائم در زندان باشد از شمول مقررات این ماده و تبصره های آن خارج است.

مشاهده ماده 520 قانون آیین دادرسی کیفری

ماده 553 ـ در جرایم مشمول نظام نیمه آزادی و آزادی تحت نظارت سامانه ‏های الکترونیکی قاضی اجرای احکام کیفری می تواند پس از وصول گزارش شورای طبقه بندی زندان و نظریه مددکاران اجتماعی معاونت اجرای احکام کیفری مبنی بر آنکه اجرای یک فعالیت شغلی یا حرفه‏ای آموزشی حرفه آموزی مشارکت در تداوم زندگی خانوادگی و یا درمان پزشکی از سوی محکوم علیه در خارج از محیط زندان در فرآیند اصلاح وی و یا جبران ضرر و زیان بزه دیده موثر است به دادگاه صادرکننده حکم پیشنهاد اجرای نظام نیمه آزادی و آزادی تحت نظارت سامانه‏های الکترونیکی را طبق مقررات راجع به دادرسی الکترونیکی دهد و مطابق تصمیم این دادگاه اقدام کند.

مشاهده ماده 553 قانون آیین دادرسی کیفری

ماده 554 ـ قاضی اجرای احکام کیفری پس از موافقت دادگاه با پیشنهاد موضوع ماده فوق با اخذ تامین متناسب از محکوم علیه دستور اجرای تصمیم دادگاه را صادر و مراتب را به زندان اعلام می کند.

مشاهده ماده 554 قانون آیین دادرسی کیفری

ماده 528 ـ آیین نامه اجرائی مربوط به نحوه نگهداری و طبقه بندی محکومان و متهمان اشتغال و حرفه آموزی آنان برنامه های بازپروری نحوه ملاقات زندانیان نحوه اداره کانون های اصلاح و تربیت و کیفیت اصلاح و تربیت اطفال و نوجوانان در آنجا طبقه بندی اطفال و نوجوانان از حیث جنس سن نوع جرایم و امور اجرائی این کانون ها و نحوه اجرای مجازات حبس ظرف شش ماه از تاریخ لازم الاجراء شدن این قانون توسط وزارت دادگستری با همکاری سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور تهیه می شود و به تصویب رئیس قوه قضاییه می رسد.

مشاهده ماده 528 قانون آیین دادرسی کیفری

ماده 56 ـ نظام نیمه آزادی شیوه ای است که بر اساس آن محکوم می تواند در زمان اجرای حکم حبس فعالیت های حرفه ای آموزشی حرفه آموزی درمانی و نظایر اینها را در خارج از زندان انجام دهد. اجرای این فعالیت ها زیر نظر مراکز نیمه آزادی است که در سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی تاسیس می شود.

مشاهده ماده 56 قانون مجازات اسلامی

ماده 57 ـ در حبس های تعزیری درجه پنج تا هفت دادگاه صادر کننده حکم قطعی می تواند مشروط به گذشت شاکی و سپردن تامین مناسب و تعهد به انجام یک فعالیت شغلی حرفه ای آموزشی حرفه آموزی مشارکت در تداوم زندگی خانوادگی یا درمان اعتیاد یا بیماری که در فرآیند اصلاح یا جبران خسارت وارد بر بزه دیده موثر است محکوم را با رضایت خود او تحت نظام نیمه آزادی قرار دهد. همچنین محکوم می تواند در طول دوره تحمل مجازات در صورت دارا بودن شرایط قانونی صدور حکم نیمه آزادی را تقاضا نماید و دادگاه موظف به رسیدگی است.

مشاهده ماده 57 قانون مجازات اسلامی

مرجع خدمات حقوقی وکیلیک

VAKILIK.COM