نظریه مشورتی شماره 7/1400/855

نظریه مشورتی شماره 7/1400/855

مجموعه کامل نظریات مشورتی

نظریه مشورتی شماره 7/1400/855


شماره نظریه:
7/1400/855

شماره پرونده:
1400-186/1-855 ک

تاریخ نظریه:
1400/11/02

استعلام
نظر به مقررات مواد 315 318 354 356 و 553 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و مواد 270 به بعد قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی و به ویژه ماده 181 قانون پیش گفته: 1- در فرض حضور فرد در محل وقوع جنایت و فقدان قرائن و امارات موجب ظن قاضی آیا درخواست سوگند از سوی اولیای دم ضروری است؟ آیا دادگاه می تواند طبق ماده 315 قانون مجازات اسلامی راسا متهم را سوگند دهد و در صورت ضرورت مطالبه قسم از سوی اولیای دم و عدم مطالبه آن ها آیا در مورد تامین اخذ شده می توان طبق تبصره ماده 318 قانون مجازات اسلامی عمل کرد؟ 2- اگر متهم به قتل در ماده 553 قانون مجازات اسلامی پس از محکومیت به دیه و حبس و قطعی شدن رای ادعای اعسار از پرداخت دیه کند آیا خوانده دعوای اعسار با توجه به اختیارات تفویضی از سوی مقام معظم رهبری معاون قوه قضاییه است یا دادستان محل وقوع جرم؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه
1- با توجه به ماده 315 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 (فقدان قرائن و امارات موجب ظن و صرف حضور فرد در محل وقوع جنایت از مصادیق لوث محسوب نمی شود و او با یک سوگند تبرئه می شود) ادای سوگند به منظور تبرئه از جنایت حق فرد است و لذا استفاده از این حق مستلزم درخواست از سوی اولیای دم مقتول نیست و مقررات ماده 320 قانون مذکور که «اقامه قسامه یا مطالبه آن از متهم باید توسط صاحب حق قصاص یا دیه باشد» ناظر به موارد لوث یعنی مواردی است که طبق ماده 314 قانون مورد بحث قرائن و امارات ظنی که موجب ظن قاضی به ارتکاب جنایت از ناحیه متهم می شود وجود دارد؛ در حالی که به تصریح ماده 315 این قانون موضوع از مصادیق لوث نیست و به نظر نمی رسد که دادگاه نیز راسا بتواند از فرد حاضر در محل وقوع جنایت به شرحی که در ماده 315 قانون یادشده آمده است ادای سوگند را تقاضا کند؛ لیکن دادگاه مراتب موضوع ماده را به فرد (مشتکی عنه) تفهیم می کند. 2- برابر ماده 351 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 « ولی دم همان ورثه مقتول است به جز زوج یا زوجه ی او که حق قصاص ندارد» و برابر ماده 356 «اگر مقتول یا مجنی علیه یا ولی دمی که صغیر یا مجنون است ولی نداشته باشد یا ولی او شناخته نشود و یا به او دسترسی نباشد ولی او مقام رهبری است و رئیس قوه ی قضاییه با استیذان از مقام رهبری و در صورت موافقت ایشان اختیار آن را به دادستان های مربوط تفویض می کند». از سوی دیگر برابر ماده 553 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 « وارث دیه شخص متولد از زنا در صورتی که فرزند و همسر نداشته باشد و زنا از هر دو طرف با رضایت صورت گرفته باشد مقام رهبری است و چنانچه یکی از طرفین شبهه داشته یا اکراه شده باشد همان طرف یا اقوام او وراث دیه می باشند» بنا به مراتب فوق در فرضی که موضوع مشمول صدر ماده 553 یادشده باشد در صورت تفویض اختیار مطابق ذیل ماده 356 قانون یادشده به دادستان های مربوط دادستان تمام اختیارات ولی قانونی مذکور در ماده 354 این قانون را دارا است و لذا در فرض استعلام دادخواست اعسار از پرداخت دیه نیز باید به طرفیت دادستان های مربوط تقدیم شود و تشخیص مصداق در هر صورت بر عهده مرجع رسیدگی کننده است.

منبع
اداره کل حقوقی قوه قضاییه

مواد مرتبط با این نظریه مشورتی

ماده 315 ـ فقدان قرائن و امارات موجب ظن و صرف حضور فرد در محل وقوع جنایت از مصادیق لوث محسوب نمی شود و او با ادای یک سوگند تبرئه می گردد.

مشاهده ماده 315 قانون مجازات اسلامی

ماده 318 ـ اگر شاکی اقامه قسامه نکند و از مطالبه قسامه از متهم نیز خودداری ورزد متهم در جنایات عمدی با تامین مناسب و در جنایات غیرعمدی بدون تامین آزاد می شود لکن حق اقامه قسامه یا مطالبه آن برای شاکی باقی می ماند. تبصره ـ در مواردی که تامین گرفته می شود حداکثر سه ماه به شاکی فرصت داده می شود تا اقامه قسامه نماید یا از متهم مطالبه قسامه کند و پس از پایان مهلت از تامین اخذ شده رفع اثر می شود.

مشاهده ماده 318 قانون مجازات اسلامی

ماده 354 ـ اگر مجنی علیه یا همه اولیای دم یا برخی از آنان صغیر یا مجنون باشند ولی آنان با رعایت مصلحتشان حق قصاص مصالحه و گذشت دارد و همچنین می تواند تا زمان بلوغ یا افاقه آنان منتظر بماند. اگر برخی از اولیای دم کبیر و عاقل و خواهان قصاص باشند می توانند مرتکب را قصاص کنند لکن در صورتی که ولی صغیر یا مجنون خواهان اداء یا تامین سهم دیه مولی علیه خود از سوی آنها باشد باید مطابق خواست او عمل کنند. مفاد این ماده در مواردی که حق قصاص به علت مرگ مجنی علیه یا ولی دم به ورثه آنان منتقل می شود نیز جاری است. این حکم در مورد جنایاتی که پیش از لازم الاجراء شدن این قانون واقع شده است نیز جاری است.

مشاهده ماده 354 قانون مجازات اسلامی

ماده 356 ـ اگر مقتول یا مجنی علیه یا ولی دمی که صغیر یا مجنون است ولی نداشته باشد و یا ولی او شناخته نشود و یا به او دسترسی نباشد ولی او مقام رهبری است و رئیس قوه قضاییه با استیذان از مقام رهبری و در صورت موافقت ایشان اختیار آن را به دادستان های مربوط تفویض می کند.

مشاهده ماده 356 قانون مجازات اسلامی

ماده 553 ـ وارث دیه شخص متولد از زنا درصورتی که فرزند و همسر نداشته باشد و زنا از هر دو طرف با رضایت صورت گرفته باشد مقام رهبری است و چنانچه یکی از طرفین شبهه داشته یا اکراه شده باشد همان طرف یا اقوام او وارث دیه می باشند

مشاهده ماده 553 قانون مجازات اسلامی

ماده 351 ـ ولی دم همان ورثه مقتول است به جز زوج یا زوجه او که حق قصاص ندارد.

مشاهده ماده 351 قانون مجازات اسلامی

مرجع خدمات حقوقی وکیلیک

VAKILIK.COM