نشست قضایی شماره 1400-8327

نشست قضایی شماره 1400-8327

مجموعه کامل نشست های قضایی

نشست قضایی شماره 1400-8327


کد نشست:
1400-8327

تاریخ برگزاری:
1397/10/08

برگزار شده توسط:
استان خراسان جنوبی/ شهر بیرجند

موضوع:
سود غیر مجاز بانکی

پرسش:
خواهان مدعی است نسبت به اخذ تسهیلات از خوانده (بانک یا موسسه مالی اعتباری) اقدام نموده و لکن سودهای مندرج در قرارداد و نحوه محاسبه بر خلاف ضوابط شورای پول و اعتبار بوده و بر این اساس مبالغی مازاد از وی اخذ شده است و تقاضای استرداد مبالغ مذکور را مطابق نظر کارشناس دارد آیا این خواسته موجه است ؟

نظر هیئت عالی:
به موجب مواد 1 10 11 و 37 قانون پولی و بانکی کشور مصوب 1351/4/18 و ماده 20 قانون عملیات بانکی بدون ربا تبصره 2 ماده 5 قانون اجرای سیاست های کلی اصل 44 قانون اساسی و ماده 7 آیین نامه اجرایی قانون عملیات بانکی بدون ربا مواد 2 و 66 آیین نامه نحوه تاسیس و اداره موسسات اعتباری غیر دولتی و رای وحدت رویه شماره 794 مورخ 1399/5/21 هیات عمومی دیوان عالی کشور ناظر بر مقررات حاکم بر عملیات بانکی بدون ربا اولا- بانک مرکزی مسیول حسن اجرای نظام پولی و بانکی کشور و تعیین کننده حداقل و حداکثر سود بانکی می باشد. لذا کلیه بانکها ( دولتی و خصوصی) و موسسات مالی و اعتباری غیردولتی ملزم به رعایت سیاست ها و دستورالعمل های پولی بانک مرکزی هستند و صرفا در چارچوب مقررات مبادرت به عملیات بانکی می نمایند. ثانیا- مطابق ماده 1 قانون تنظیم بازار غیر متشکل پولی مصوب 1383/10/22 نظارت بانک مرکزی جزء قوانین آمره بوده و عدم رعایت مصوبات و دستورالعمل ها تخلف محسوب می شود در نتیجه قراردادهای تنظیمی راجع به سود تسهیلات بدون رعایت بخشنامه-های بانک مرکزی ناظر بر ضوابط قانونی اجرای قاعده تسهیم بالنسبه در اجزاء بدهی قرارداد امهالی محاسبات منتهی به سود مرکب و.. . ( بدون رعایت مصوبات بانک مرکزی) آن بخش از قرار داد که مغایر مقررات است غیر نافذ و قابلیت ابطال دارند و امتیازات پیش بینی شده در ماده 15 اصلاحی قانون عملیات بانکی بدون ربا صرفا در حدود مقررات ناظر بر فعالیت بانک ها و موسسات می باشد و اقدام بانک ها و موسسات اعتباری در اعطاء تسهیلات با نرخ بیشتر از مصوبات شورای پول و اعتبار بر خلاف مقررات بوده و ایضا عدم رعایت قاعده تسهیم یا محاسبه سود مرکب که بر خلاف ضوابط و سیاست های نظام پولی کشور می باشد و می بایست وجوه دریافتی اضافی و من غیر حق مسترد گردد.

نظر اکثریت:
توجها به اینکه قراردادهای طرفین بنا به نص صریح ماده 10 قانون مدنی می بایست مطابق با قوانین آمره باشد و قراردادهای خلاف قوانین آمره قابلیت ترتیب اثر ندارد و با وجود اصل آزادی قراردادی ماده 975 قانون مذکور مرجع قضایی را از اجرای قراردادهایی که مخالف با نظم عمومی محسوب شود برحذر داشته و از جمله قواعد مربوط به نظم عمومی و قوانین آمره مقررات ناظر به ضوابط اعطای تسهیلات و کارمزد و نرخ جرایم می باشد و مطابق مواد 10 و 14 قانون پولی و بانکی کشور حفظ نظم و تعیین سیاست های پولی کشور بر عهده بانک مرکزی است و مطابق تبصره 2 ماده 5 قانون اجرای سیاست های کلی اصل 44 قانون اساسی و مواد 2 و 66 آیین نامه نحوه تاسیس و اداره موسسات اعتباری غیر دولتی این موسسات صرفا در چارچوب قانون پولی و بانکی کشور و قانون عملیات بانکی بدون ربا و سایر قوانین و مقررات مربوطه از جمله مصوبات شورای پول و اعتبار امکان فعالیت دارند و طبق ماده واحده قانون تسری امتیازات خاص بانکها به موسسات اعتباری غیر بانکی مجاز امتیازات پیش بینی شده در ماده 15 قانون اصلاحیه عملیات بانکی بدون ربا صرفا در حدود مقررات ناظر بر فعالیت این موسسات به آنها تسری داده می شود. لذا اقدام خوانده در اعطاء تسهیلات با نرخ بیشتر از مصوبات شورای پول و اعتبار بر خلاف نص صریح قانون و مخالف نظام پولی کشور بوده و می بایست وجوه دریافتی را مسترد دارد.

نظر اقلیت:
توجها به اینکه قراردادهای فی مابین غالبا مبادله ای و از نوع فروش اقساطی می باشند بدین معنا که کالایی به خواهان فروخته و مقرر می گردد ثمن آن به اقساط پرداخت شود حال ادعای اینکه در این قرارداد ثمن بیش از حد مجاز اعلامی از سوی بانک مرکزی و شورای پول و اعتبار تعیین شده به مفهوم آنست که قرارداد غیر قانونی و نامشروع بوده است با این وصف استرداد بخشی از ثمن مقرر بدون رسیدگی به بطلان یا لزوم قرارداد مسموع نمی باشد. بنابراین طرح اینگونه بلحاظ شکلی پذیرفته نیست. در ماهیت نیز استرداد وجوه با تردید مواجه است زیرا ضمانت اجرای عدم رعایت مقررات بانک مرکزی بطلان قرارداد نیست زیرا علی الاصول نهی قانونگذار به معنای بطلان نیست در مقررات موضوعه نیز ضمانت اجرای دریافت وجوه استرداد آن از سوی بانک مرکزی بعنوان جریمه می باشد و دریافت کنندگان تسهیلات بر مبنای توافق و قرارداد محق در دریافت این وجوه نیستند.

مبحث:
قانون مدنی

منبع:
سامانه نشست های قضایی


مواد مرتبط با این نشست قضایی

ماده 1 ـ الف ـ واحد پول ایران ریال است. ریال برابر صد دینار است. ب ـ یک ریال برابر یکصد و هشت هزار و پنجاه و پنج ده میلیونیم 0.0108055 گرم طلای خالص است. ج ـ تغییر برابری ریال نسبت به طلا به پیشنهاد بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و موافقت وزیر دارایی و تایید هیات وزیران و تصویب کمیسیونهای دارایی مجلس شورای اسلامی میسر خواهد بود. د ـ برابر پولهای خارجی نسبت به ریال و نرخ خرید و فروش ارز از طرف بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران با رعایت تعهدات کشور در مقابل صندوق بین المللی پول محاسبه و تعیین می شود.

مشاهده ماده 1 قانون پولی و بانکی کشور

ماده 10 ـ الف - بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایرانی مسئول تنظیم و اجرای سیاست پولی و اعتباری بر اساس سیاست کلی اقتصادی کشور می باشد. ب - هدف بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران حفظ ارزش پول و موازنه پرداختها و تسهیل مبادلات بازرگانی و کمک به رشد اقتصادی کشور است. ج - بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران دارای شخصیت حقوقی است و در مواردی که در این قانون پیش بینی نشده است تابع قوانین و مقررات مربوط به شرکتهای سهامی خواهد بود. د - بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران جز در مواردی که قانون صریحا مقرر داشته باشد مشمول قوانین و مقررات عمومی مربوط به وزارتخانه ها و شرکت های دولتی و موسسات دولتی و وابسته به دولت و همچنین مشمول مقررات قسمت بانکداری این قانون نمی باشد. ه ـ نظارت بر صدور و ورود ارز و پول رایج ایران و تنظیم مقررات مربوط به آن با تصویب شورای پول و اعتبار. (اصلاحی 18/12/1358) و - مرکز اصلی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تهران است و در صورت اقتضای مصالح کشور می توان با تصویب هیات وزیران به محل دیگری منتقل نمود. بانک مرکزی ایران می تواند در هر محل لازم بداند شعبه تاسیس نماید و یا به هر یک از بانکهای کشور نمایندگی بدهد. (اصلاحی 18/12/1358) ح - انحلال بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران فقط به موجب قانون امکان پذیر است.

مشاهده ماده 10 قانون پولی و بانکی کشور

ماده 11 ـ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به عنوان تنظیم کننده نظام پولی و اعتباری کشور موظف به انجام وظایف زیر می باشد: الف - انتشار اسکناس و سکه های فلزی رایج کشور طبق مقررات این قانون. ب - نظارت بر بانکها و موسسات اعتباری طبق مقررات این قانون. ج - تنظیم مقررات مربوط به معاملات ارزی و تعهد یا تضمین پرداختهای ارزی با تصویب شورای پول و اعتبار و همچنین نظارت بر معاملات ارزی. د - نظارت بر معاملات طلا و تنظیم مقررات مربوط به این معاملات یا تصویب هیات وزیران. ه - نظارت بر صدور و ورود پول رایج ایران و تنظیم مقررات مربوط به آن با تصویب شورای پول و اعتبار.

مشاهده ماده 11 قانون پولی و بانکی کشور

ماده 37 ـ بانکها مکلفند مقررات این قانون و آیین نامه های متکی بر آن و دستورهای بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران را که به موجب این قانون یا آیین نامه های متکی بر آن صادر می شود و همچنین مقررات اساسنامه مصوب خود را رعایت کنند.

مشاهده ماده 37 قانون پولی و بانکی کشور

ماده 14 ـ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در حسن اجرای نظام پولی کشور می تواند به شرح زیر در امور پولی و بانکی دخالت و نظارت کند. 1 ـ تعیین نرخ رسمی تنزیل مجدد و بهره وامها که ممکن است بر حسب نوع وام و اوراق و اسناد نرخهای مختلف تعیین شود. 2 ـ تعیین نسبت دارایی های آنی بانک ها به کلیه دارایی ها یا به انواع بدهی های آنها برحسب نوع فعالیت بانک ها یا سایر ضوابط به تشخیص بانک مرکزی ایران. 3 ـ تعیین نسبت و نرخ بهره سپرده قانونی بانکها نزد بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران که ممکن است بر حسب ترکیب و نوع فعالیت بانکها نسبت های متفاوتی برای آن تعیین گردد ولی در هرحال این نسبت از 10 درصد کمتر و از 30 درصد بیشتر نخواهد بود. 4 ـ تعیین میزان حداقل و حداکثر بهره و کارمزد دریافتی و پرداختی بانک ها. 5 ـ تعیین نسبت مجموع سرمایه پرداخت شده و اندوخته بانکها به انواع دارایی ها. 6 ـ تعیین حداکثر نسبی تعهدات ناشی از افتتاح اعتبار اسنادی ـ ظهرنویسی یا ضمانت نامه های صادر از طرف بانک ها و نوع و میزان وثیقه این قبیل تعهدات. 7 ـ تعیین شرایط معاملات اقساطی که اعتبار آن از طرف بانک ها تامین می شود. 8 ـ تعیین مقررات افتتاح حساب جاری و پس انداز و سایر حسابها. 9 ـ تعیین نوع و میزان جوائز و هرگونه امتیاز دیگری که برای جلب سپرده های جاری یا پس انداز از طرف بانک ها عرضه می گردد و تعیین ضوابط برای تبلیغات بانکها در این مورد. 10 ـ رسیدگی به عملیات و حساب ها و اسناد و مدارک بانک ها و اخذ هرگونه اطلاعات و آمار از بانکها با توجه به لزوم حفظ اسرار حرفه ای. 11 ـ محدود کردن بانک ها به انجام یک یا چند نوع از فعالیت های مربوط به طور موقت یا دائم. 12 ـ تعیین نحوه مصرف وجوه سپرده های پس انداز و سپرده های مشابه نزد بانک ها. 13 ـ تعیین حداکثر مجموع وام ها و اعتبارات بانکها به طور کلی یا در هر یک از رشته های مختلف. 14 ـ تعیین شرایط کلی اخذ وام بانک ها از اشخاص و صدورگواهی سپرده. 15 ـ تعیین مقررات مشروح در بندهای 1 تا 14 بالا برای موسسات اعتباری غیر بانکی. تبصره ـ استفاده از اختیارات موضوع این ماده باید قبلا به تصویب شورای پول و اعتبار برسد.

مشاهده ماده 14 قانون پولی و بانکی کشور

ماده 5 ـ صدور اجراییه با دادگاه نخستین است.

مشاهده ماده 5 قانون اجرای احکام مدنی

ماده 10 - قراردادهای خصوصی نسبت به کسانی که آن را منعقد نموده اند در صورتی که مخالف صریح قانون نباشد نافذ است.

مشاهده ماده 10 قانون مدنی

مرجع خدمات حقوقی وکیلیک

VAKILIK.COM